|
Uit de coachpraktijk: wat schaamte je wil laten geloven (Tijdschrift voor Coaching, september 2025)
Schaamte is een gevoel dat je stil maakt, je naar beneden trekt en je het idee geeft niet goed genoeg te zijn. Het is een menselijke en vaak heel pijnlijke emotie. In mijn werk kom ik vooral jongeren tegen die met schaamte worstelen. Lotte, een meisje van 16, stapt binnen. Ze ploft op de bank in mijn praktijk en vertelt dat ze zich de laatste tijd niet fijn voelt in de klas. “Is er iets speciaals gebeurd?” vraag ik. Ze knikt: “Onze docent Nederlands vroeg of ik een stukje voor wilde lezen.. En toen bleef ik natuurlijk haperen bij een lastig woord en hoorde ik twee van die bitches achter in de klas zachtjes lachen.’ “Oké. En wat gebeurde er toen bij jou?” “Ja, ik kreeg natuurlijk een knalrode kop, mijn hart ging als een gek tekeer. En toen wilde het natuurlijk helemaal niet meer. Zo kut. Toen gaf de docent gelukkig een ander de beurt maar ik dacht de hele tijd: zie je wel, ik kan dit niet, ik ben dom.” “Heel naar, inderdaad. Weet je hoe schaamte werkt? Schaamte maakt van een kleine gebeurtenis een groot verhaal over wie je bent. Het gaat niet meer over: ik maakte een fout, maar over: ik bén fout. En dat laatste klopt natuurlijk niet. Je struikelde even bij het lezen doordat je een lastig woord tegenkwam maar dat maakt je natuurlijk niet compleet dom.” “Nee, dat is ook zo”, zegt Lotte zachtjes. “Maar het voelde wel zo. Ik knik: ‘Schaamte werkt vaak als een stem die ons wil beschermen. Het zegt: Pas op, zorg dat je erbij blijft horen, laat jezelf niet afgaan. Die stem is streng, en in plaats van dat die stem ons helpt wat eigenlijk de bedoeling is, voelen we vooral afwijzing van onszelf. We vinden ons zelf stom of dom. En maken er iets heel groots van. Veel jongeren denken dat ze de enigen zijn die dit zo ervaren. Maar schaamte kennen we allemaal. Het verschil zit in hoe we ermee omgaan. Wat zou jou kunnen helpen om je weer beter te voelen op school?’” Lotte haalt aarzelend haar schouders op. “Dat weet ik niet. Wat denk jij? Misschien moet ik het toch maar aan een vriendin vertellen.” “Goed idee!” De week erop komt Lotte opgetogen terug in mijn praktijk. Ze heeft haar ervaring met haar vriendin gedeeld en er is iets belangrijks gebeurd. In plaats van afwijzing kreeg ze herkenning. Haar vriendin bleek dyslectisch te zijn en had zich ook gestoord aan de situatie. Op dat moment was de spanning gezakt bij Lotte. Niet omdat de gebeurtenis uit de klas weg was, maar omdat ze niet langer alleen stond in haar gevoel. En dat is de kern: schaamte verliest kracht als we het in het licht zetten, als we het durven delen met iemand die zonder oordeel luistert. ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Jongeren coachen met angst in hun lijf: hoe doe je dat? (Tijdschrift voor Coaching, juni 2025) “Het lijkt alsof m’n lichaam het gewoon overneemt,” zegt Milan, een 16-jarige lange slungel, terwijl hij met zijn vingers friemelt aan de mouw van zijn hoody. “Mijn hart gaat als een idioot tekeer, ik ga super zweten en denk steeds dat ik moet overgeven. Dan wil ik school echt skippen!” Milan is helaas niet de enige jongere met dit soort klachten. Er zijn tegenwoordig heel veel jongeren met angstklachten. Angst zit bij hen niet alleen in het hoofd, maar nestelt zich diep in het lijf. Als coach werk ik dan, naast gesprekken, vooral met wat het lichaam vertelt. In onze eerste sessie zitten we gewoon samen. Dat is al genoeg. Ik zeg: “Je hoeft hier niks te presteren. Alles wat je voelt is oké.” Hij knikt voorzichtig. Jongeren als Milan hebben vaak al veel geprobeerd: praten, vermijden, doorgaan. Maar niemand heeft hun geleerd hoe ze kunnen “zijn” en “blijven” bij wat er vanbinnen gebeurt. Ik stem met de jongere af op wat er fysiek voelbaar is. “Wat merk je op dit moment in je lichaam?” Hij denkt even na. “Ik heb het super warm en dus steeds dat gevoel dat ik moet overgeven. Zo niet chill.” “Oké. Kun je je adem daar naartoe brengen, zonder dat je het hoeft te veranderen? Adem vier tellen in en zes tellen rustig uit. Een koude stroom lucht door je neus naar binnen en een warme stroom weer naar buiten” Door met hem, wat hij voelt in zijn lijf te verkennen, en het niet te willen fixen, ontstaat er rust. Dat heet co-regulatie: mijn kalmte en aandacht helpen hem zijn zenuwstelsel tot rust te brengen. Van daaruit ontstaat langzaamaan ruimte om weer eigen regie te voelen. Op een middag zegt Milan: “Die oefening van laatst, met ademhalen, dat helpt echt. Echt ziek! Als ik dat op school doe, is het nog steeds niet helemaal over maar het lijkt wel minder te worden.” “Dat is fijn man. Heel fijn. En wat heb je vandaag nodig?” Deze vraag stellen is belangrijk. Soms wil hij praten, soms bewegen, soms gewoon even zitten zonder iets te doen. Die keuzevrijheid maakt hem sterker. Angst maakt klein, maar autonomie maakt groot. “De bodyscan”, zegt Milan. “Prima. Als je prettig zit, doe dan als je dat wilt, je ogen maar dicht.” Een bodyscan is een mindfulness oefening om je uit je hoofd te halen en meer in contact te brengen met je lichaam. Wat voel je? Wat ervaar je? Angst bij jongeren is hardnekkig. Ze hebben niets aan snelle oplossingen maar wel aan werkelijke aanwezigheid. Door lichaamsbewustzijn, co-regulatie en het bieden van keuzevrijheid ontstaat er weer vertrouwen. Niet alleen in jou als coach, maar vooral in henzelf. ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Jeuk coaches (Tijdschrift voor Coaching, november 2024) Ver voordat ik mijzelf schoolde in het vak van (organisatie)coaching en nog verder voordat ik, in het enorme aanbod van coaches, ‘het kaf van het koren’ wist te scheiden, bezocht ik ergens in de jaren 90 een ‘zelfbenoemde’ coach voor een kennismakingsgesprek. Na een kort inleidend gesprekje, keek de spirituele coach mij over zijn brilletje doordringend aan. Ik voelde een warme blos in mijn nek omhoogkomen en schoof wat naar achteren op het kussen tegenover hem. Ongemakkelijk zitten was het, zo’n kussen. Waarom geen fatsoenlijke stoel? ‘Je bent een typische 1’, zei hij langzaam en vouwde zijn handen samen. ‘Een 1?’ ‘Ja, in de numerologie ben je een 1.’ ‘En dat is niet best?’ Hij glimlachte. ‘Het betekent dat je heel moedig en ondernemend bent maar soms te veel hooi op je vork neemt waardoor je jezelf voorbijloopt.’ Hoe kon deze coach dat allemaal zien, zonder één vraag gesteld te hebben? Ongelooflijk. Ik vond mezelf best moedig, soms zelfs overmoedig. Dat was meestal als ik te veel wijn op had. ‘En dat haal je uit de test die ik heb ingevuld?’ ‘Dat klopt maar ik voel het ook hier.’ Hij maakte een gebaar in de lucht. ‘Je hebt een energielek.’ Een lek? Wat bedoelde hij? Ik hoestte en keek om mij heen om te ontdekken waar die vieze geur vandaan kwam. In het spaarzame licht spotte ik een walmende wierrookverspreider. ‘Heb je een relatie?’ Ik zuchtte dramatisch. ‘Nee, geen relatie. Wel een aangeboren talent om verliefd te worden op verkeerde mannen.’ Hij reageerde niet, had zijn ogen nu halfgesloten. Sliep hij? Het ongemakkelijke zitten begon me op te breken. Hoezo gingen we het nu over relaties hebben? Daarvoor was ik niet gekomen. ‘Je moet op zoek naar een man met een 3 en een 7’, ging hij met gesloten ogen verder. ‘Dat past bij jou.’ ‘En hoe zie ik dan of iemand deze getallen heeft?’ ‘Vraag naar zijn geboortedatum. Daar moeten beide cijfers inzitten.’ Ik tikte op mijn voorhoofd. Jemig, zo simpel kon het dus zijn! Daarom was het met die laatste meneer natuurlijk niks geworden. Hij was alleen een 3! De coach stond op en haalde een steen uit zijn broekzak. ‘Deze rozenkwarts hoort bij jou. Waarom weet ik niet precies. Misschien omdat ik je leuk vind.’ Hij knipoogde. ‘Een vervolgafspraak plannen?’ ‘Dank je’, zei ik, terwijl ik door mijn mond bleef ademen om de wierooklucht niet te hoeven ruiken. ‘Dit was toch een kennismakingsgesprek? Graag wil ik het even laten bezinken.’ ‘Je voelt weerstand merk ik. Goed om die met mij te onderzoeken.’ Hij probeerde een hand op mijn arm te leggen maar ik was al bij de deur. Uren later had ik er nog last van. Niet van weerstand maar van jeuk, een hele heftige jeuk. Waar ik voor kwam was niet aan bod gekomen. Moedig voorwaarts maar weer. Zou hijzelf een 3 en een 7 zijn? |
|
Copyright © JulianHartman 2021
