Ethiek zit in ons zelf

Ethiek is geen ver van mijn bed show, ethiek zit in onszelf. Alle gedragscodes van beroepsorganisaties ten spijt, het is geen antwoord op de vraag die voor ligt. Hoe weet ik of ik het goede doe? Wat is ethisch?
‘Ken u zelf’ en ‘Onderzoek alle dingen en behoud het goede’[1], zei (wijlen) mijn vader vroeger als ik als kind weer eens iets nieuws wilde proberen. Het eerste, begreep ik later, was een uitspraak van de filosoof Socrates en het tweede hoorde ik niet alleen van mijn vader maar ook op zondag vanaf de kansel prediken. Als gereformeerd meisje uit generaties van boeren werd het onderzoeken van alle dingen eigenlijk niet echt op prijs gesteld maar het goede behouden des te meer. En wat ‘dat goede’ diende te zijn, was klip en klaar.

De hoogtijdagen van de verzuiling in Nederland zijn voorbij en ‘het goede doen en behouden’ staat niet onwrikbaar meer vast. De wereld is via multimedia en ontmoetingen met andere culturen groter geworden. Het zou onze blik moeten verruimen. Maar helaas leidt het vaak tot het beperken van onze blik op de ander. Onbewust voel ik mij sneller senang bij iemand met een boerenachtergrond en als die dan ook nog gereformeerd is opgevoed wordt het helemaal een intern feestje. Ik hoor bijna de stemmen die van generatie op generatie zijn doorgegeven in de ander. ‘Niet klagen maar dragen’, ‘Je moet jezelf kunnen redden’, ‘Eerst het zuur dan het zoet.’ Maar in mijn praktijk komen mensen vanuit allerlei sociale klassen en culturen. Coachees waar ik soms ongemak bij voel, meer mijn best voor moet doen om deze echt te kunnen horen en te kunnen zien. Ik krijg geen klonen van mijzelf op de bank. Gelukkig maar want dan zou ik weinig opschieten in mijn leven.

Hoe kan ik ethisch blijven handelen en van werkelijke betekenis zijn juist voor die ander die van mij verschilt? Hoe kan ik die coachee werkelijk zien en horen? Gnothi seauton (ken uzelf), zijn de wijze woorden, in marmer uitgebeiteld, die prijkten boven de tempel van Apollo, de plaats waar de oude Grieken het Orakel van Delphi raadpleegden (ong. 600 v. Chr.) Dit werd beschouwd als het startpunt voor het begrijpen van de wereld en het begrijpen van de ander. Voor Socrates (Athene, ca. 470 v Chr.) ging het vooral om kennis over het denken, vooral op het gebied van de ethiek. Kennis die hij zocht in de redelijke dialoog, door met gesprekspartners uit alle lagen van de bevolking zijn ideeën van alle kanten te testen met behulp van vraag en antwoord. Een oude methode, urgenter dan ooit.
Ethiek zit in onszelf. Heb ik de moed mijn overtuigingen en ontstane patronen regelmatig echt te onderzoeken en uit te dagen? Ben ik bereid dat te doen met iemand die wellicht een ander perspectief op zaken heeft? Verdraag ik ongemak of andere emoties hierbij? Ik blijf het proberen en aangaan. Mijn vader zei het al ‘ken u zelf, onderzoek alle dingen en behoud het goed. Die stem klinkt in mij door.


[1] De bijbel, het nieuwe testament: Thessalonicenzen vers 5:21-22.
.