|
Ethiek is geen ver van mijn bed show, ethiek zit in onszelf. Alle gedragscodes van beroepsorganisaties ten spijt, het is geen antwoord op de vraag die voor ligt. Hoe weet ik of ik het goede doe? Wat is ethisch?
‘Ken u zelf’ en ‘Onderzoek alle dingen en behoud het goede’[1], zei (wijlen) mijn vader vroeger als ik als kind weer eens iets nieuws wilde proberen. Het eerste, begreep ik later, was een uitspraak van de filosoof Socrates en het tweede hoorde ik niet alleen van mijn vader maar ook op zondag vanaf de kansel prediken. Als gereformeerd meisje uit generaties van boeren werd het onderzoeken van alle dingen eigenlijk niet echt op prijs gesteld maar het goede behouden des te meer. En wat ‘dat goede’ diende te zijn, was klip en klaar. De hoogtijdagen van de verzuiling in Nederland zijn voorbij en ‘het goede doen en behouden’ staat niet onwrikbaar meer vast. De wereld is via multimedia en ontmoetingen met andere culturen groter geworden. Het zou onze blik moeten verruimen. Maar helaas leidt het vaak tot het beperken van onze blik op de ander. Onbewust voel ik mij sneller senang bij iemand met een boerenachtergrond en als die dan ook nog gereformeerd is opgevoed wordt het helemaal een intern feestje. Ik hoor bijna de stemmen die van generatie op generatie zijn doorgegeven in de ander. ‘Niet klagen maar dragen’, ‘Je moet jezelf kunnen redden’, ‘Eerst het zuur dan het zoet.’ Maar in mijn praktijk komen mensen vanuit allerlei sociale klassen en culturen. Coachees waar ik soms ongemak bij voel, meer mijn best voor moet doen om deze echt te kunnen horen en te kunnen zien. Ik krijg geen klonen van mijzelf op de bank. Gelukkig maar want dan zou ik weinig opschieten in mijn leven. Hoe kan ik ethisch blijven handelen en van werkelijke betekenis zijn juist voor die ander die van mij verschilt? Hoe kan ik die coachee werkelijk zien en horen? Gnothi seauton (ken uzelf), zijn de wijze woorden, in marmer uitgebeiteld, die prijkten boven de tempel van Apollo, de plaats waar de oude Grieken het Orakel van Delphi raadpleegden (ong. 600 v. Chr.) Dit werd beschouwd als het startpunt voor het begrijpen van de wereld en het begrijpen van de ander. Voor Socrates (Athene, ca. 470 v Chr.) ging het vooral om kennis over het denken, vooral op het gebied van de ethiek. Kennis die hij zocht in de redelijke dialoog, door met gesprekspartners uit alle lagen van de bevolking zijn ideeën van alle kanten te testen met behulp van vraag en antwoord. Een oude methode, urgenter dan ooit. Ethiek zit in onszelf. Heb ik de moed mijn overtuigingen en ontstane patronen regelmatig echt te onderzoeken en uit te dagen? Ben ik bereid dat te doen met iemand die wellicht een ander perspectief op zaken heeft? Verdraag ik ongemak of andere emoties hierbij? Ik blijf het proberen en aangaan. Mijn vader zei het al ‘ken u zelf, onderzoek alle dingen en behoud het goed. Die stem klinkt in mij door. [1] De bijbel, het nieuwe testament: Thessalonicenzen vers 5:21-22. .
0 Comments
Schaamte is een gevoel dat je stil maakt, je naar beneden trekt en je het idee geeft niet goed genoeg te zijn. Het is een menselijke en vaak heel pijnlijke emotie. In mijn werk kom ik vooral jongeren tegen die met schaamte worstelen.
Lotte, een meisje van 16, stapt binnen. Ze ploft op de bank in mijn praktijk en vertelt dat ze zich de laatste tijd niet fijn voelt in de klas. “Is er iets speciaals gebeurd?” vraag ik. Ze knikt: “Onze docent Nederlands vroeg of ik een stukje voor wilde lezen.. En toen bleef ik natuurlijk haperen bij een lastig woord en hoorde ik twee van die bitches achter in de klas zachtjes lachen.’ “Oké. En wat gebeurde er toen bij jou?” “Ja, ik kreeg natuurlijk een knalrode kop, mijn hart ging als een gek tekeer. En toen wilde het natuurlijk helemaal niet meer. Zo kut. Toen gaf de docent gelukkig een ander de beurt maar ik dacht de hele tijd: zie je wel, ik kan dit niet, ik ben dom.” “Heel naar, inderdaad. Weet je hoe schaamte werkt? Schaamte maakt van een kleine gebeurtenis een groot verhaal over wie je bent. Het gaat niet meer over: ik maakte een fout, maar over: ik bén fout. En dat laatste klopt natuurlijk niet. Je struikelde even bij het lezen doordat je een lastig woord tegenkwam maar dat maakt je natuurlijk niet compleet dom.” “Nee, dat is ook zo”, zegt Lotte zachtjes. “Maar het voelde wel zo. Ik knik: ‘Schaamte werkt vaak als een stem die ons wil beschermen. Het zegt: Pas op, zorg dat je erbij blijft horen, laat jezelf niet afgaan. Die stem is streng, en in plaats van dat die stem ons helpt wat eigenlijk de bedoeling is, voelen we vooral afwijzing van onszelf. We vinden ons zelf stom of dom. En maken er iets heel groots van. Veel jongeren denken dat ze de enigen zijn die dit zo ervaren. Maar schaamte kennen we allemaal. Het verschil zit in hoe we ermee omgaan. Wat zou jou kunnen helpen om je weer beter te voelen op school?’” Lotte haalt aarzelend haar schouders op. “Dat weet ik niet. Wat denk jij? Misschien moet ik het toch maar aan een vriendin vertellen.” “Goed idee!” De week erop komt Lotte opgetogen terug in mijn praktijk. Ze heeft haar ervaring met haar vriendin gedeeld en er is iets belangrijks gebeurd. In plaats van afwijzing kreeg ze herkenning. Haar vriendin bleek dyslectisch te zijn en had zich ook gestoord aan de situatie. Op dat moment was de spanning gezakt bij Lotte. Niet omdat de gebeurtenis uit de klas weg was, maar omdat ze niet langer alleen stond in haar gevoel. En dat is de kern: schaamte verliest kracht als we het in het licht zetten, als we het durven delen met iemand die zonder oordeel luistert. Ver voordat ik mijzelf schoolde in het vak van (organisatie)coaching en nog verder voordat ik, in het enorme aanbod van coaches, ‘het kaf van het koren’ wist te scheiden, bezocht ik ergens in de jaren 90 een ‘zelfbenoemde’ coach voor een kennismakingsgesprek.
Na een kort inleidend gesprekje, keek de spirituele coach mij over zijn brilletje doordringend aan. Ik voelde een warme blos in mijn nek omhoogkomen en schoof wat naar achteren op het kussen tegenover hem. Ongemakkelijk zitten was het, zo’n kussen. Waarom geen fatsoenlijke stoel? ‘Je bent een typische 1’, zei hij langzaam en vouwde zijn handen samen. ‘Een 1?’ ‘Ja, in de numerologie ben je een 1.’ ‘En dat is niet best?’ Hij glimlachte. ‘Het betekent dat je heel moedig en ondernemend bent maar soms te veel hooi op je vork neemt waardoor je jezelf voorbijloopt.’ Hoe kon deze coach dat allemaal zien, zonder één vraag gesteld te hebben? Ongelooflijk. Ik vond mezelf best moedig, soms zelfs overmoedig. Dat was meestal als ik te veel wijn op had. ‘En dat haal je uit de test die ik heb ingevuld?’ ‘Dat klopt maar ik voel het ook hier.’ Hij maakte een gebaar in de lucht. ‘Je hebt een energielek.’ Een lek? Wat bedoelde hij? Ik hoestte en keek om mij heen om te ontdekken waar die vieze geur vandaan kwam. In het spaarzame licht spotte ik een walmende wierrookverspreider. ‘Heb je een relatie?’ Ik zuchtte dramatisch. ‘Nee, geen relatie. Wel een aangeboren talent om verliefd te worden op verkeerde mannen.’ Hij reageerde niet, had zijn ogen nu halfgesloten. Sliep hij? Het ongemakkelijke zitten begon me op te breken. Hoezo gingen we het nu over relaties hebben? Daarvoor was ik niet gekomen. ‘Je moet op zoek naar een man met een 3 en een 7’, ging hij met gesloten ogen verder. ‘Dat past bij jou.’ ‘En hoe zie ik dan of iemand deze getallen heeft?’ ‘Vraag naar zijn geboortedatum. Daar moeten beide cijfers inzitten.’ Ik tikte op mijn voorhoofd. Jemig, zo simpel kon het dus zijn! Daarom was het met die laatste meneer natuurlijk niks geworden. Hij was alleen een 3! De coach stond op en haalde een steen uit zijn broekzak. ‘Deze rozenkwarts hoort bij jou. Waarom weet ik niet precies. Misschien omdat ik je leuk vind.’ Hij knipoogde. ‘Een vervolgafspraak plannen?’ ‘Dank je’, zei ik, terwijl ik door mijn mond bleef ademen om de wierooklucht niet te hoeven ruiken. ‘Dit was toch een kennismakingsgesprek? Graag wil ik het even laten bezinken.’ ‘Je voelt weerstand merk ik. Goed om die met mij te onderzoeken.’ Hij probeerde een hand op mijn arm te leggen maar ik was al bij de deur. Uren later had ik er nog last van. Niet van weerstand maar van jeuk, een hele heftige jeuk. Waar ik voor kwam was niet aan bod gekomen. Moedig voorwaarts maar weer. Zou hijzelf een 3 en een 7 zijn?. |
AuteurAnnet Murre, auteur en redactielid van het Tijdschrift voor Coaching Archives
March 2026
Categories |
RSS Feed
